Genealogie de Haas

Toen ik eenmaal het idee had de genealogie van alle Kar(re)mannen rond te hebben, begon het te kriebelen om me met een andere naam bezig te gaan houden. Wat is dan vanzelfsprekender dan de achternaam van je moeder? Deze is de Haas. Dus ging ik door met het opbouwen van een genealogie de Haas.

Genealogie de Haas

Opnieuw begon ik vanaf het begin: eerst mijn moeder, de ouders van mijn moeder, de grootouders van mijn moeder en zo steeds verder terug in de tijd. Opvallend is dat deze familie veelal bestaat uit schippers en vissers. Veel personen kwamen uit Bergen op Zoom of de streek er omheen en waren zogenaamde “weervissers”. Deze vissers voeren op de Oosterschelde, waar het vooral voor de vangst van ansjovis werd toegepast.

Weervissers De Haas

genealogie de Haas
Marinus de Haas geb 11-08-1912 Bergen op Zoom

Er zijn vele ‘De Haasen’ actief geweest als schipper en visser. De latere Gebroeders De Haas die groot worden in het transport over water stammen af van Marinus de Haas (1730-1802) en Alida Sijns (1730-1819). Datzelfde geldt voor de visserstak. Marinus is overigen zelf al visser. Ruim 200 jaar later stopt de zesde generatie na hem met de weervisserij. Hier gaat het over de familietak van ‘D’n IJzerbijter’ ofwel ‘De n’IJzere’, de bijnamen van Rinus de Haas sr. Hij is de vierde generatie na Marinus. Rinus krijgt zijn bijnamen omdat hij een krachtpatser is. Zijn zoon is Arjaan de Haas die ook ‘De n’IJzere’ of ‘Arrejaan van de n’IJzere’ wordt genoemd. Arjaans zoon Rinus krijgt als bijnaam ‘De Kneut’.

Marinus de Haas (1730-1802) is visser. Hij is waarschijnlijk die bedoeld wordt op de kaart van Hattinga uit 1784 die is opgemaakt nadat de verdeling van de visgronden tussen Tholen en Bergen op Zoom na jarenlange touwtrekkerij in 1781 is beslecht. Marinus de Haas bevist dan de visserij met de letter G. We pakken het verhaal drie generaties later op bij Johan Jakob Frederik de Haas (1836-?). Hij komt op de verpachting van de weervisserijen voor de periode 1892-1894 voor het eerst voor. En daarna overigens niet meer. Het kan goed zijn dat hij in de periode 1878-1891 bij zijn broer Cornelis (1834-1904) werkt en/of bij een andere pachter werkt of zelfs in opdracht van andere pachters werkt. Hij geeft in zijn huwelijksakte in 1859 en bij de aangifte van zijn elf kinderen in de periode 1859-1880 op dat hij visser is. Een vak dat hij ongetwijfeld van zijn vader Marijnus de Haas (1798-1881) heeft geleerd. De vijf zoons van J.J.F. de Haas, Marijnus, Adrianus, Hendrik, Johannes Hendrik en Willem, pachten vanaf 1892 in wisselende samenstelling visserijen.

De oudste zoon van J.J.F. de Haas, Marijnus (Rinus) de Haas (1859-1945) zet de familietraditie als (weer)visser zoals gezegd met zijn vier broers voort. Rinus komt als pachter voor het eerst voor in 1892. Hij pacht visserij De Potuil voor een periode van drie jaar en een pachtsom van ƒ 570. Aansluitend pacht Rinus visserij De Orgel voor twee achtereenvolgende perioden van drie jaar. In 1900 stapt hij over op visserij De Rug om drie jaar later visserij De Goudmijn te pachten. Vanaf 1907 bevist hij visserij H en vanaf 1909 visserij De Middelrug. Rinus wisselt dus geregeld van visserij. Naast zijn broers zijn ook oom Cornelis de Haas (1834-1904) en zijn neven Marinus de Haas (1859-1941) en Johannes Hendrik de Haas (1873-?) in deze periode actief.

Verse ansjovis

Rond de eeuwwisseling stapt zijn zoon Adriaan (1886-1957) bij hem aan boord van de BZ19, een houten hoogaars. Jarenlang hebben Adriaan en zijn zoon Rinus (1920-2013) visserij E bevist die de naam ‘’t Vaarwater’ heeft. Elk jaar wordt in het vroege voorjaar de visserij gestoken. De gaten in de zandplaat worden met een handboor gemaakt. Dat zogenaamde ‘bouten’ is zwaar werk. In het najaar wordt het weerhout uit de zandplaat getrokken en opgeslagen bij de werf van Bram Boer ter hoogte van het Groot Arsenaal. Daar voeren ze ook het onderhoud aan de BZ19 uit. Ze vissen op ansjovis tot en met 24 juni, St. Jan, de dag waarop ook de laatste asperges worden gestoken. In augustus en september wordt op bliek gevist die verkocht wordt voor 10 cent per kilo. In de jaren veertig van de twintigste eeuw halen Adriaan en Rinus soms vangsten van 2000 kilo ansjovis. Dat betekent huur van kelders op de Kaai om de vaten met gezouten ansjovis in op te slaan.

Met hulp van vele vrouwen die graag een centje bij willen verdienen wordt de ansjovis geknipt. Ondanks alle ellende die de Duitse bezitter heeft veroorzaakt zorgen die wel voor een goede prijs van gezouten ansjovis. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Adriaans broer Hendrik de Haas (1888-?) met diens zoon Marinus (Rinus, 1912-?) in 1941 een vennootschap onder firma met de naam ‘Firma De Haas van Oost’ start. Hendrik is zelf ook weervisser. De firma wordt genoemd naar de vrouw van Hendrik, Apolonia van Oost. Haar moeder Maria van Oost-Stormezand beschikt over de financiën en het pand om de onderneming te beginnen. Ze noemen de visconservenfabriek ‘De Zalm’. De locatie is Zuidzijde Haven 39 in de voormalige suikerfabriek. Firma De Haas van Oost houdt zich bezig met ansjovisvisserij, het conserveren van en handel drijven in vis, schaal- en schelpdieren en nevenproducten. Over de conservering zijn de volgende bijzonderheden bekend: de mosselen worden gestoomd en ingelegd in azijn; de haring wordt bevroren in een zoutbad met azijn. De firma wordt in 1955 ontbonden en de mossel- en visconservenfabriek verkocht.

Bron: De weervissers van Bergen op Zoom, uitgegeven door Stichting Behoud weervisserij, onder redactie van Mark van der Steen, Johanna Jacobs en Adriaan van Roode.

Bergen op Zoom en De Brabantse Wal heeft een culinaire drie-eenheid te bieden: Asperges, Ansjovis en Aardbeien. Het zo genoemde AAA-menu is hier een begrip geworden.

Deze genealogie de Haas is nog lang niet compleet. Gelukkig worden er steeds meer Nederlandse archieven digitaal ontsloten, zodat het daadwerkelijke zoeken een stuk gemakkelijker wordt. Mocht u zelf de naam De Haas dragen en uzelf niet in de genealogie tegenkomen, wil ik u verzoeken met mij contact op te nemen. Hiervoor kunt u naar de Contactpagina gaan.